دنياي تصوير

امير قادري

1- مي خواهم نديد درباره يک فيلم روز که روي پرده سينماهاي جهان به نمايش درآمده بنويسم. چون احساس مي کنم به خودمان و سينماي مان مربوط است. «استراليا» ساخته باز لورمن با بازي نيکول کيدمن و هيو جکمن. اينکه نديده ام اش مهم نيست. اينکه بعد از ديدن اش ازش خوش ام خواهد آمد يا نه، باز مهم نيست. اينکه فيلم قبلي لورمن را دوست داشته ام يا نداشته ام، باز اهميتي ندارد. مهم اين است که در گوشه يي از جهان چنين فيلمي ساخته شده. يک اثر حماسي با چشم اندازهاي وسيع و داستان عاشقانه يي که در دل حوادث بزرگ تاريخي روايت مي شود. قصه عاشقانه يي که عظمت اش به بيابان و کوه هاي اطراف مي زند و در انفجارهاي بزرگ و صف مرتب و عظيم سربازهاي دشمن متجلي مي شود. عشق هايي که مال چشم انداز است.

2- مي گويند دوره اينجور فيلم ها گذشته است. داستان آدم هاي بزرگ در دل حوادث بزرگ با احساسات سرکش و رام نشدني که سازندگان فيلم هاي شان و راوي داستان هاي شان هم بايد هنرمندان بزرگ و بلندپروازي مي بودند. سال ها قبل، دوراني که ما هنوز به دنيا نيامده بوديم، از اينجور فيلم ها زياد مي ساختند. از آنتوني مان تا ديويد لين بزرگ، آنها خالقان فيلم هاي بسيار عظيمي بودند که براي پر کردن قاب هاي اسکوپ اين آثار از سياهي لشگرهاي فراوان و دوربين هاي هيکلي و گروه موسيقي پرشمار و لوکيشن هاي وسيع بهره مي گرفتند. اما ته اش که نگاه مي کردي، مي ديدي همه اينها عوض مرعوب کردن تماشاگر، ابزاري براي روايت يک داستان عاشقانه کوچولوست. با ترکيبي از احساسات اوليه بشري، ترکيبي از کمدي و رومانس و تراژدي. و حالا «استراليا» که هنوز نديده ايمش، بر اساس خوانده ها و فيلم تبليغي که برايش منتشر شده، در چارچوب چنين فيلم هايي قرار مي گيرد.

3- باز لورمن کارگردان «استراليا»، خودش قدر و جايگاه اين نوع فيلم ها را مي داند. او در گفت وگويي در اين باره گفته؛ «فروش چنين فيلمي آسان نيست. در عصر مدرن بازاريابي فيلمي وابسته به يک ژانر، فيلمي که شما را بخنداند، به گريه بيندازد و مدهوش کند، کاري آسان نيست. اين متعلق به دوراني است که سينما، بزرگ بود و بسيار شجاع و خيلي خيلي تمام عيار.» لورمن راست مي گويد. اين نوع فيلم ها مال دوراني است که مي شد فيلم ها را در سالن هاي بزرگ ديد. دوراني که پدرها و مادرها، داستان فيلمي را که ديده بودند، قبل خواب براي فرزندان شان روايت مي کردند. البته لورمن اشتباه مي کند که مي گويد موضوع فقط بازاريابي است. مشکل نبودن ديد وسيع و قلب بزرگ است. مشکل اينجاست که چشم هاي ما و سازندگان فيلم ها به ابعاد آپارتماني عادت کرده است. که ديگر تخيل چنين عشقي هم غيرممکن است. از نوعي که در آن سکانس فيلم «دکتر ژيواگو» مي ديديم. يوري ژيواگو موقع خداحافظي با آدم هايي که لارا هم در صف شان ايستاده بود، يکي يکي مردها را در آغوش مي کشيد و ما به عنوان تماشاگر منتظر بوديم که نوبت وداع با لارا برسد. بعد چشم يوري به لارا مي افتاد و لارا سوار کالسکه يي مي شد که بايد آنها را از آن منطقه جنگي دور مي کرد و يوري مي آمد دم در و به کالسکه چشم مي دوخت که دور و دورتر مي شد و برگ درختان در حياط مي ريخت و پيرمرد ناشناسي مي پريد وسط کادر و انگار از ته جگر يوري داد مي زد خداحافظ و موسيقي اوج مي گرفت و کالسکه دور مي شد و يوري مي پريد مي آمد داخل خانه و يکي از برگ هاي گل آفتابگرداني که آنجا گوشه کادر بود مي افتاد روي ميز و صحنه پيوند مي خورد به جنگ بزرگ و انقلاب روسيه که اين آدم ها را از هم جدا کرده بود. اين فيلم ها را چنين استاداني بايد مي ساختند. کسي مثل ديويد لين که به فيلمنامه نويس معرکه اش رابرت بولت، گفته بود رمان معروف بوريس پاسترناک را بگير و در دل همه آن حوادث و اتفاق هاي عظيم تاريخي، وجه عاشقانه اش را پررنگ کن. و همه آنچه در تاريخ روسيه اتفاق افتاده بود در يک پنج ضلعي دراماتيک به مرکزيت يک زن بازنمايي مي شد. بر اساس آن ديالوگ «کازابلانکا» که بوگارت به برگمن مي گفت؛ دنياي بزرگيه ايلزا و توي اين دنياي بزرگ هيچ کس براي گرفتاري هاي سه تا آدم کوچيک دل نمي سوزونه.

4- در چنين شرايطي اوضاع سينماي ما از اين هم بدتر است. فيلم هاي ما پر شده از آثار سفارشي؛ يا کمدي رمانتيک هاي آپارتماني داستان چند تا آدم کوچولوست که به بهانه مثلث عاشقانه مدام به هم خيانت مي کنند. يا آثار مبتذل جشنواره يي که براي به دست آوردن احتمالي يک مجسمه يا دو تا نمايش خارجي، دور و بر آت و آشغال هاي شهر وول مي زنند و البته به عنوان يک هنرمند نمي توانند فاصله شان را با آنها حفظ کنند. در سينماي ايران عنصر «چشم انداز»، ديگر وجود ندارد. همه چيز کوچک شده است. آدم ها انگار مي ترسند از شهر بيرون بيايند و وارد افق شوند، مبادا در آن خلوت بزرگ سوتي هايشان لو برود. مي گويند کيدمن در فيلم «استراليا»، يک اشراف زاده است که گله يي را به ارث مي برد. و براي چراندن اين گله، سراغ يک گله ران زمخت با بازي هيو جکمن مي رود. خوب درآوردن چنين فيلمي در اين دوره و زمانه کار بسيار سختي به نظر مي رسد. اما گفتم،حداقل اينکه يادآور يک جور سينماست که کم کم دارد از بين مي رود. فکرش را بکنيد باز يک نماي وسيع ديگر از گله در دل طبيعت و گروه مرداني که اطراف اش پرسه مي زنند. چيزي در مايه «کلمانتين عزيز من» جان فورد.

5- و جالب است که جواد طوسي در مقاله يي پاسخ داده به يادداشتي که يکي دو هفته قبل همين جا نوشته بودم به نام «قيصرهاي عصر گوگل»، که تيترش را گذاشته «بلاروزگاريه عصر گوگل» و مقاله اش اين طوري تمام مي شود؛ «(خطاب به علي حاتمي) دعا کن اين «قيصرهاي عصر گوگل» دست از اين سياه کاري ها و بچه بازي ها بردارن و حالي شون بشه که همه مون يک جور قافيه را باختيم و اين بازي برنده يي نداره و خيلي وقته که رستم از شاهنومه رفته...» مي بينيد؟ اين حرف ها را قاعدتاً ما «نسل بي آرمان» بايد زده باشيم. اما از زبان خودشان که متهم مان مي کنند، مي شنويم. ناراحتند که چرا به حال و روز و نتيجه آنها نرسيده ايم که بي حاصلي را باور نکرده ايم. همه آن حرف ها درباره بي آرماني نسل ما که حالا معلوم مي شود تمام اش انگار يک جور فرافکني بوده. ما اما اتفاقاً هنوز بيشتر مي خواهيم. دل مان چشم انداز مي خواهد و کوه و دشت و مردان و زنان ايراني که در اين قاب هاي وسيع قرار است براي بقا بجنگند و عاشق شوند. که خون رگ هاي شان بخشي از رنگ طبيعت اطراف شان شود. چيزي در مايه فيلم هايي که پدر و مادرهاي مان روي پرده هاي وسيع ديدند و وقت خواب براي مان تعريف کردند.

6- و بعد خبر خوش اينکه قرار است «دنياي تصوير» دوباره منتشر شود، با صفحه هاي بزرگ اش، و عکس هاي گنده يي که تا دل مان مي خواست سايزش را بزرگ مي گرفتيم و يادم هست در پرونده يي با چند نقد و پشت صحنه و مصاحبه براي همين «دکتر ژيواگو»، از همان گلدان گل آفتاب گردان گريان، يک دانه عکس کپچر کرديم و بزرگ چاپ اش کرديم. بعد در چنين شرايطي بايد باور کنيم رستم از شاهنامه رفته؟ عمراً. خدا را چه ديدي. شايد روزي روزگاري يک بابايي پيدا شد و فيلمي با همين چشم اندازهاي حماسي ساخت و اسمش را هم جاي «استراليا»، گذاشت؛ «ايران».

حکايت مدير مسئولي که کوتاه نمي آيد

نعمت احمدي

مجله پرطرفدار «دنياي تصوير» که در روزهاي پاياني سال گذشته (26 اسفندماه) بعد از 17 سال انتشار منظم توسط هيات نظارت بر مطبوعات توقيف شده بود با راي شعبه 27 دادگاه عمومي حقوقي تهران مجدداً به جرگه مطبوعات پيوست و صنعت گرفتار سينماي ايران حداقل مجله يي تخصصي که مديرمسوولي آن را يکي از صاحب نظران و منتقدين سينما دارد را در شناسنامه خود خواهد داشت. بنا ندارم از رئيس شعبه 27 دادگاه عمومي حقوقي که از قضات فرهيخته و صاحب دکترين حقوقي است ذکر خيري کنم که صدور راي و تاييد آن به وسيله دادگاه تجديد نظر و چاپ دوباره دنياي تصوير در آينده يي نزديک مبين تفسير مقرون به واقع رئيس شعبه 27 دادگاه عمومي است. اما آنچه اين راي را به دکترين حقوقي و رويه قضايي در عالم مطبوعات تبديل کرد و راهگشاي آينده يي نو در نحوه رسيدگي به شکايات مطبوعاتي از ناحيه مطبوعاتيان که روزنامه يا نشريه آنان به وسيله هيات نظارت در محاق توقيف مي رود، شد؛ برابر قانون مطبوعات وفق ماده 10 قانون مطبوعات هيات نظارت بر مطبوعات که از افراد مسلمان و صاحب صلاحيت علمي و اخلاقي لازم و مومن به انقلاب اسلامي از بين 7 گروه اجتماعي که ذيل اين ماده آمده است انتخاب مي شوند، تصميماتي که در زمان صدور مجوز يا ردصلاحيت متقاضي مجوز يا تصميماتي که به عنوان برخورد با نشريه مي گيرند حسب تبصره 2 ماده 10 قطعي ولي اين امر (يعني قطعيت) مانع شکايت و اقامه دعوي ذي نفع در محاکم نخواهد بود. مطلق محاکم در اين تبصره تاکنون بيشتر دادگاه مطبوعات بود هرچند جامعه حقوقي براين باور است که دادگاه مطبوعات براي رسيدگي به جرائم مطبوعاتي است و محاکم عمومي مرجع تظلم خواهي هستند و اعتراض به نظريه هيات نظارت از باب حق عمومي و مرجع عامه دادگستري بايد در دادگاه هاي دادگستري بدون قيد اختصاصي بودن محاکم صورت گيرد.حال با صدور راي توسط شعبه 27 دادگاه عمومي و تاييد آن به وسيله دادگاه تجديد و تولد دوباره دنياي تصوير بايد ديد چه کسي پاسخگوي اين نوع برخورد است و بايد ضرر و زيان يا حداقل پاسخگويي نسبت به عملکرد هيات نظارت را بر عهده داشته باشد تا دوباره شاهد بسته شدن نشريه يي بدون رعايت ضوابط قانوني توسط هيات نظارت نباشيم- برابر تبصره 5 ماده 10 قانون مطبوعات، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي رياست هيات نظارت بر مطبوعات را برعهده خواهند داشت و پاسخگوي عملکرد هيات مذکور در مجلس و ديگر مراجع ذي ربط خواهد بود. نمي دانم دنياي تصوير به چه بهانه يا اتهامي توقيف شد؟ برابر ماده 12 قانون مطبوعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف است تخلف نشريات را راساً يا به تقاضاي حداقل دو نفر از اعضاي هيات نظارت ظرف مدت يک ماه مورد بررسي قرار دهد و درصورت لزوم به طور مستقيم يا از طريق هيات نظارت مراتب را جهت پيگرد قانوني به دادگاه صالح تقديم کند.اما تبصره اين ماده چند مورد از تخلفات را در صلاحيت هيات نظارت دانسته که با قيد «مي تواند» نشريه را توقيف کند و درصورت توقيف موظف است ظرف يک هفته پرونده را جهت رسيدگي به دادگاه ارسال کند.در نوشتار بنا ندارم موضوع صلاحيت هيات نظارت را برشمارم که به نوشته يي ديگر نياز است و هم اکنون هم نمي دانم که دنياي تصوير برابر کدام بند از جرائم موضوع ماده 6 و ماده 7 قانون مطبوعات توقيف شد، اما آنچه مهم است ايراد هيات نظارت برابر نظر دادگاه مقرون به واقعيت نبوده و دادگاه حکم رفع توقيف را صادر کرده است. مي ماند مسووليت هيات نظارت که مسوول پاسخگويي آن وزير ارشاد است. در قانون مطبوعات وظايف ديگري هم براي هيات نظارت بر مطبوعات در نظر گرفته شده است. نخستين وظيفه هيات نظارت، برابر ماده 13، رسيدگي به صلاحيت متقاضي نشريه است که مکلف است ظرف مدت 3 ماه از تاريخ تقاضا جهت امتياز نشريه، درباره صلاحيت متقاضي و مديرمسوول با رعايت شرايط مقرر در اين قانون رسيدگي هاي لازم را انجام داده و مراتب رد يا قبول تقاضا را با ذکر دلايل و شواهد جهت اجرا به وزير ارشاد گزارش کند، و وزارت ارشاد موظف است حداکثر ظرف دو ماه از تاريخ موافقت هيات نظارت براي متقاضي پروانه انتشار صادر کند. آيا تاکنون هيات نظارت به اين وظيفه قانوني خود عمل کرده است؟ اگر کرده بود چند هزار تقاضا بعد از گذشت مدت ها از مهلت سه ماهه قانوني بلاجواب نمي ماند. تولد دنياي تصوير را با رويه قضايي جديد هم به مطبوعاتيان و هم جامعه حقوقي تبريک مي گويم.